İnsanların gürültüye karşı tepkilerinde birçok etken vardır (frekans içeriği, seviyesi, tekrarı evreleri v.b.). Kabul edilebilir bir çevre gürültüsünü tasvir etmek güçtür. Bazı tekil sınıflama sistemleri vardır ki, bunların her biri kendi limit ve tahmini şartlarında, binaların içinde ve civarında kabul edilebilir gürültü şartlarını tespitte yardımcı olabilirler. HVAC sistemlerindeki gürültülerin sınıflamasında veya tasnifinde kullanılan : • A-ağırl ı ki ı ses seviyesi dBA (Aweighted sound level dBA ), • Sessizlik seviyesi sone (Loudness level sone ), • Oda ölçütü RC (Room Criteria RC), • Gürültü ölçütü NC (Noise Criteria NC) sınıflama sistemleri vardır. A- Ağırlıklı Ses Seviyesi dBA: Bu ses ölçümü, daha ziyade HVAC sistemi gürültüsünün yerinde gösterilmesinde kullanılır. Bu ses seviyesi ölçümlemesi zahmetsiz, kolayve ucuz olduğu için yaygınlık kazanmıştır. A-Ağırlıklı ses seviyesi ölçümü, HVAC sistemi gürültülerinin konut ve ticari binalarda ölçülmesinde genelde kullanılmaz. Çünkü düşük frekanstaki gürültüleri gösteremez. Örneğin, kanaldaki rumble (gümbürdeme) sesleri gibi. Bu nedenle, düşük frekanslı ses problemlerini halletmesi mümkün değildir. A-Ağırlıklı ses seviyeleri ölçümü, daha ziyade, izafi olarak, civardaki iki sesin birbiriyle mukayesesi için kullanıl maktadır. Örneğin, hava dağıtıcı bir düffuserin iki ayrı debilerdeki ses durumunun kontrolü için kullanılabilir. Sessizlik seviyesi (Sone): Birçok fan imalatçıları, kendi faniarına ait çalışma noktaları için (Sone) sessizlik birimini ortaya koymuşlardır. Bina bittikten sonra ancak akustik tesir belli olmaktadır. Sone kıymeti her fan için bir tanedir; bunun için bu değerler dizaynıra hiçbir fayda sağlamayacaktır. Fakat aynı tip fonların, seçilmesi için bir mukayese unsuru ve verilen bir düzen için faydalı olabilir. Oda Ölçütü (Room Criteria) RC: RC, çevre ses sınıflamasında, içinde bulunan şartlar için iki faktöre sahiptir: a) Ses ile ilgili, insanı rahatlatan rakkamsal değere sahip olması, b) Ses niteliğinin sonuç durumunu göstermesi. RC reyting sistemi, ses spektrumunun bir teşhisi olduğundan, ses cinslerinin sonuçlarının bilinmesinde en önemli yoldur. RC' nin tanınması aşamasına kadar olan dönemde, cihazların dizaynında da kullanılan ses teşhisi metodları, sonuçları belli olmayan kehanet gibi kullanılıyordu. Şekil 1 'de, bir örnek ses seviye spektrum bandı çizilmiş olup, aşağıda bu şekil üzerindeki, yani ses seviye spektrumunun irdelenmesi yapılmıştır 1. 31 ,5 Hz.'ten4000 Hz.' e kadar sekiz oktav bantta ses kaynağını ölçünüz. 90 80 '3. 70 o N e fg 60 1 .3 e 50 A B , ' 2. Sekiz oktav band üzerinde ses seviyelerini noktasal olarak RC çalışma kartı üzerinde işaretleyiniz. 3. 500 Hz., 1000 Hz. ve 2000 Hz. oktav band ses seviyelerinin aritmetik ortalamasını tayin ediniz. Sonuç RC'nin nümerik değeridir. 4. Çalışma kartı üzerinde 1000 Hz. bandına matematik ortalama işaret edilir. Sol tarafa yani 500 Hz. bandı üzerinde 5 dB yukarı giderek veya 2000 Hz. üzerinde 5 dB aşağı inerek doğru birleştirilir ve bu suretle eğim bulunmuş olur. Bu şekilde sekiz oktav band değerleri bulunarak tespit edilmiş olur. 5. 500 Hz.'ten düşük bantlarda, ortalama eğri üzerinde 5 dB. ölçülerek kesik çizgiler ile gösterildiğinde bu (zone) bölge <R> (Rumble) ile gösterilir (gümbürdeme, gürleme sesleri). 6. 500 Hz.'ten yukarıdaki oktav bandlarda nümerik ortalama eğri üzerinde 3 d B. Yukarıda çizilen kesik çizgili paralel eğrinin arasındaki gölgeli bölge <H> (Hiss) ile gösterilir (ıslık sesi). A \'cya B bölgesinde yapılan ses seviyesi ölçümünde duvar \'cya tavan, aşın titreşiminin ifadesi (V) konulmalı. Spcktrum eğrisinin düz bölümü ses tonunu gösterdiğinden ölçümün artcasın, (T) harfi konmalı Bu bölge Hiss (ıslık sesi) bölgesi olduğundan yapılan herhangi ses SC\'İycsi ölçümlerinde ölçümün sonuna (H) konmalı eı:ı.. "0 C :::, o 40 Üst taraftaki gölgeli bölgede yapılan ölçümler (R) Rumble simgesi ölçü sonwı., konmalı 500, l 000 ı-c 2000 Hz seviyelerinin aritmetik onalaması 37 dB "' "0 C .. aı 30 20 10 16 31 .5 63 , • RC-31 125 250 500 1000 2000 4000 Octave Band Center Frequency (Hz) Şekil 1. Room Criteria (RC) sınıflamasında bir spektrum ölçüsünün tayini uygulaması. TESİSAT DERGİSİ SAYI 5 1 ::oııı-ıı MART 2000 125j �
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=