TEORİ Yarıçap:12.000 m. - - - m. (B) 2~J •=doşom Si iletkenlik = 15 LI m. rn. o (A) ı-- yarıçap = 5000 rn. - 3 s = düşüm 6 s=?rn. --- Şekil 2. Su geçirmez, iki katman arasında bulunan akiferdeki basınçlı su bazen kuyu açılınca yer yüzüne kend iliği nden çıkar, su yeryüzüne çıkmasa da böyle kuyulara artezyen kuyular adı verilir. Zemin ile ilk geçirimsiz tabaka arasında kalan akiferlere açılan kuyular artezyen olmayan kuyulardır. 3- DEBİ-DÜŞÜM İLİŞKİSİ Kuyulardan alınabilecek debiler konusunda pekçok araştı rma l ar yap ı lmıştır ve bununla ilgili temel formüller Dupuit'in formülleri adı ile anılır. Artezyen olmayan kuyular için bu formül: Q = 1.366 k(H2 -Rh2) logr O: Debi (m3/s) H: Akifer tabanından statik seviye yüksekliği (m) h: Akifer tabanından dinamik seviye yüksekliği (m) iletkenlik = 1. 5 L / rn. e: Akifer kalınlığı (m) R: Düşüm konisinin etki yarıçapı (m) r: Kuyunun yarıçapı (m) k: Kuyunun etrafındaki kumun geçirgen l iği (m/s) Artezyen kuyular için ise Q =2.73 k* e(~ -h) logr olarak verilmiştir. Bu formülden de görüldüğü üzereartezyen kuyularda debi, düşüm ile doğru orantılıdır. Yani debiyi iki kat arttırınca, düşüm de iki katına çıkar. Ancak bu eşitlik dinamik su seviyesi akifer seviyesine gelinceye kadar geçerlidir. Artezyen olmayan kuyular için böyle bir orantı söz konusu değildir. Bu tür kuyularda düşüm iki katına çıkarsa, debi iki katından daha az bir değere çıkar. Bir kuyunun özgül verimi, o kuyunun, belli bir debide, debinin düşüme oranıdır. Artezyen olmayan kuyularda düşüm 8 . . arttıkça, özgül verim, düşümle doğru orantılı olarak azalır. Şekil 3. düşüm debi ve özgül debi arasındaki ilişkiyi göstermektedir. Bu grafikte düşüm, debi ve özgül debi yüzde olarak ifade edilmiştir. Maksimum düşüm (akifer kalınlığına eşittir) 100, kuyunun verebildiği maksimum debi 100 ve statik seviye civarındaki özgül verim 100 olarak kabul edilmiştir. Görüldüğü gibi özgül verim-düşüm eğrisinin bir noktadaki değeri, debidüşüm eğrisinin o noktasını orijine birleştiren doğrunun eğimidir. Bu eğim O noktasında debi-düşüm eğrisinin teğetinin eğimi olup değeri 2'dir. 100 noktasında ise bu değer 1 'e eşitti r. Bunları yüzde cinsinden ifade edecek olursak, O noktasındaki özgül verim değeri 100, 100 noktasındaki özgül verim değeri 50 olur. Şimdi akifer kalınlığı ile dinamik seviyesi ve bu seviyedeki debisi belli olan ve artezyen olmayan bir kuyu için, başka bir debide düşümün ne olacağını Şekil 3'teki grafik yardımı ile bulalım. - Zemin . . • Kuyu çaj,ı ~ 2 r ~ . ·-----·, --- . f--Etki yarıçapı R - H statik seviye konisi /t;l '2' 1 ~ ~ --........._ oo;om "" / ııoşom OOşomeQftSi~ / H- h ' I Dınamikseviye - H Filtre - h ~rimsizta_~ Şekil 3. Örneğin; statik seviye 15 metre, akifer kalınlığı 30 metre, 15 I/s debide dinamik seviye 30 metre olsun.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=